Verlichte geesten ter linkerzijde over het amnestievraagstuk

In een interview dat deze week in Knack verscheen, deed Hilde Kieboom, voorzitster van de Sint-Egidiusgemeenschap in ons land, een erg opmerkelijke suggestie aan de informateur en diens vermoedelijke opvolger: ze stelde voor om het delicate amnestievraagstuk eindelijk aan te pakken, op te lossen.

De Gemeenschap van Sant'gidio is een christelijke lekengemeenschap die in meer dan zestig landen van alle continenten 40.000 leden telt. De oecumenische vereniging zet zich in voor de dialoog tussen godsdiensten en de vreedzame oplossing van conflicten.

"Ik vind dat Bart De Wever en Elio Di Rupo vandaag een historische kans hebben", zei Kieboom in het  interview met Knack naar aanleiding van haar nieuwe boek 'De zachte kracht'. Kieboom: 'Ze zijn allemaal voor Amnesty International, maar o wee als het over amnestie in ons land gaat. Ik vraag mij af of er op politiek niveau over het amnestiedossier stilaan geen toenadering mogelijk is.'

Voormalig SP.a-voorzitter Steve Stevaert sprak in een redevoering tijdens de voorstelling van het nieuwe boek zijn steun uit voor het voorstel van Kieboom. 'Ik ben altijd tegen amnestie geweest, maar nu het uit onverdachte hoek komt, wil ik het voorstel steunen', stelde de Minister van staat.

In sommige linkse kringen hoorde men het in Keulen donderen. Ten onrechte want in het verleden zijn er wel meer stellingnamen en oproepen pro amnestie geweest die uitgingen van organisaties en personen van onverdachte progressieve/linkse signatuur. Een overzicht en flashback.

Het Nederlandstalige standaardwerk over de repressie is het boek van Luc Huyse en Steven Dhondt uit 1991: Onverwerkt Verleden-Collaboratie en Repressie in BelgiŽ 1942-1952. Luc Huyse is van progressieve huize (hij was jarenlang de eerste hoofdredacteur van het progressieve maandblad De Nieuwe Maand, dat de 'Progressieve frontvorming' bepleitte).

In de epiloog van dat boek valt het volgende te lezen:

'De berechting van de collaborateurs moest snel, billijk en krachtdadig zijn. Dat was in september 1944 het unanieme verlangen van de politici, de pers en de publieke opinie. Het eerste luik van deze onderneming is geslaagd: drie jaar na de bevrijding was de operatie bijna voltooid. Veel problematischer was de verwezenlijking van de twee andere wensen. Al gauw bleek de gelijktijdige realisatie van billijkheid en krachtdadigheid een onmogelijke opgave te zijn. AmbiguÔteit in het beleid was het resultaat. De eerste twaalf maanden na de bevrijding was de repressie uitermate hard, zeker voor de politieke en militaire collaborateurs. Van een evenwichtige afweging van schuld en boete was nauwelijks sprake. Dan kwam de bezinning en werd koortsachtig gezocht naar een herstel van de redelijkheid. Aanvankelijk was er bij de behandeling van de incivieken geen oog voor wat de collaboratie aan verscheidenheid in ernst, motieven en gevolgen vertoonde.'

In het Franstalig referentiewerk 'Collaboration, rťpression. Un passť qui rťsiste' uit 2002, geschreven door de historici Josť Gotovitch & Chantal Kesteloot, staat een erg interessante tekst van wijlen Jaap Kruithof (iemand die in het amnestie-debat toch 'boven elke verdenking' staat en in het algemeen van radicaal-linkse signatuur was). Er staan trouwens nog wel meer lezenswaardige bijdragen in dat boek, o.m. van Bruno De Wever (de eerder linkse broer van Bart), Dirk Luyten en Frans-Jos Verdoodt. Kruithof, de enige niet-historicus die aan het boek meewerkte, schreef, bij wijze van conclusie, op de pagina's 180-181 het volgende over amnestie.

- 'Zowel door de collaboratie als door de repressie werden zware fouten gemaakt. Her komt erop aan dit publiekelijk toe te geven. Daarbij niet vergetend dat het over een oorzaak-gevolgrelatie gaat. De repressie was een gevolg van de collaboratie. Maar dieper historisch onderzoek wijst uit dat de zaak complexer is, want de collaboratie is mede bet gevolg van de repressie van de Vlaamse beweging in de negentiende eeuw en in de eerste helft van de twintigste eeuw door de belgicistische krachten.'


- 'Het is hoog tijd dat er in ons land een einde komt aan het getwist over collaboratie en repressie. Het had eigenlijk al in de jaren zeventig moeten gebeuren, maar beter laat dan nooit. Mijns inziens is een duidelijk standpunt van het Vlaams Parlement daaromtrent, dat er tot dusver nooit is gekomen, dringend nodig. Bijvoorbeeld een resolutie van het Vlaams Parlement waarin de stelling van "een streep eronder" duidelijk wordt uitgedrukt. Die boodschap kan hoofdzakelijk een symbolisch karakter hebben, maar ook dergelijk gebaar is belangrijk. In een volgend stadium zou ook het federale parlement zich in die zin moeten uitspreken. Recente verklaringen van Michel en Di Rupo wijzen erop dat ook op dat niveau nieuwe openingen niet uitgesloten zijn. De overheid moet een signaal geven. De hele zaak in handen nemen, kan zij niet, want dat is een maatschappelijke kwestie. Een overheid stuurt maar is niet bij machte toekomstige evoluties zelf te creŽren en daardoor volledig te beheersen. De ontwikkeling van de sociale feiten en verbanden is in de eerste plaats afhankelijk van maatschappelijke processen die de macht van de overheid te boven gaan. Een verstandige regering en een verstandig parlement moeten dat beseffen, dat gegeven niet negeren. We moeten voor de toekomst met een schone lei beginnen zonder de vuile was van gisteren weg te moffelen. We kunnen het debat betreffende het grote gelijk wat het verleden betreft met sluiten, niet onderdrukken. Het bewustzijn, her onderbewustzijn en het onbewuste zullen blijven werken, ons beÔnvloeden.'

- 'Hoe de leidraad "streep eronder" moet geconcretiseerd worden laten we uiteraard over aan de politieke beleidslieden en parlementairen. Ik zie geen heil in amnestie. Bij amnestie wordt het strafbare feit achteraf geacht niet te bestaan. De veroordeling en de strafrechterlijke gevolgen worden retroactief opgeheven, men besluit dus dat ze nooit zijn uitgesproken. Zowel de schuld als de boete worden uitgewist. Een zeer gekunstelde constructie die volgens Luc Huyse, een autoriteit, niet werkt. Ik volg hem op dat punt. Er is mijn inziens meer te zeggen voor eerherstel. De schuld wordt niet uitgewist maar de boete verdwijnt. ReÔntegratie wordt een reŽle mogelijkheid. Die soepeler formule moet kunnen. Uiteraard moet gedacht worden aan mogelijke uitzonderingen. Als morgen in ArgentiniŽ of elders nog een oude misdadiger wordt gevonden die als beul in een concentratiekamp werkzaam was moet hij worden gesnapt, vervolgd en gestraft kunnen worden.

- 'De voorstanders van de stelling "streep eronder" zijn democraten. Hun voorstel mag op geen enkele wijze misbruikt worden door extreemrechtse, anti-democratische tactieken en strategieŽn.

Maar nog wel meer lieden uit 'onverdachte hoek' namen in het verleden expliciet stelling en initiatieven ten faveure van amnestie.

Bijvoorbeeld toenmalige volkshogeschool Elcker-Ik (tegenwoordig onderdeel van de gesubsidieerde vormingsinstelling 'Vorming Plus'. Toch ook niet bepaald een rechts, laat staan uiterst-rechts, nest. In 1983 lanceerde het een oproep in die zin.

Ik was destijds dat voorstel genegen, al had ik een aantal bedenkingen bij de tekst die Elcker-Ik had opgesteld. En publiceerde toen in het voormalige weekblad Links (het blad van wat destijds de linkerzijde was binnen de SP, SP.a Rood bestond toen nog niet) een genuanceerd positief artikel over het Elcker Ik-initiatief.

Maar pleiten voor amnestie (in de betekenis van: het wegwerken van nog steeds aanslepende sociale, financiŽle en administratieve gevolgen van de repressie/epuratie na de oorlog voor het gros van de veroordeelden. Waarbij verklikkers en economische collaborateurs van het 'pardon' en regularisatie verstoken blijven) was toen, nog meer dan vandaag, binnen de brede linkerzijde (en zeker binnen de radicale vleugel er van), als vloeken in de kerk.

Enkele weken voor mijn artikel verscheen er een andere bijdrage in Links (onder de titel: Amnestie, een Vlaamse manie, artikel dat ook in het blad van het AFF werd gepubliceerd) die de traditionele afwijzende, krampachtige en m.i. strategisch foute, houding van het gros van de linkerzijde in dit dossier verwoordde (met uitzondering van linkse flaminganten rond het, nog steeds bestaande, maandblad Meervoud alsmede leden van de toenmalige werkgroep Arbeid en wijlen de Witte Kaproenen).

De auteur van dat virulent anti-amnestieartikel, die vandaag actief is in kringen die eerder tot de (democratische) rechterzijde worden gerekend - wat geen schande is - was radicaal gekant het Elcker-Ik-initiatief. Terwijl ik er eerder welwillende tegenover stond, maar met enige kritiek en terughoudendheid ten opzichte van de voorgelegde tekst. (In die zin is de intro die Links-hoofdredacteur Deneckere schreef bij mijn artikel, en waarin hij uitlegt waarom Links het initiatief niet steunde en daarbij verwees naar mijn stuk/argumenten, eigenlijk kort door de bocht en wordt mijn standpunt er onnauwkeurig en zelfs tendentieus weergegeven - maar soit.)

Klik hier voor mijn artikel uit Links,waarin ik tevens een warm pleidooi hield om de band tussen de progressieve en Vlaamse Beweging nauwer aan te halen. (Dat is inmiddels deels gebeurd, onder meer door de Gravensteengroep. Een eerdere poging was het zogenaamde Vlaams Progressief Zangfeest, dat het maar twee edities uithield, begin van de jaren tachtig.)

Tot slot: Of amnestie nu al dan niet een punt moet zijn van het volgende regeerakkoord, zoals Hilde Kieboom bepleit, is dan weer een andere kwestie. Ik ben er niet tegen, maar vind het niet prioritair en betwijfel of de PS daar voor te vinden is. Trouwens benieuwd hoeveel gevallen er, zo veel jaar later dan in 1983, nog zijn van onaanvaardbare sociale/financiŽle gevolgen van de repressie.

------------------------------------------------------------------------

- De amnestie-oproep van Elcker-Ik werd destijds ondertekend door tal van gekende personen uit de brede progressieve beweging waaronder Antoon Roosens, Jan Debrouwere, Willy Courteaux, Jef Ulburghs, Ludo Dierickx, Jaap Kruithof, Brigitte Raskin, Maurits Coppieters, Maurits Van Haegendoren, Andrť De Beul (Volksunie-politicus. Kreeg in 1990 de Arkprijs van het Vrije Woord) en Nelly Maes.

- In het blad van Studiekring 'Vrij Onderzoek' van de Vrije Universitiet Brussel schreef Jan Fermon, destijds een maoÔstisch student (kopman van de toenmalige Marxistische Leninistische Beweging (MLB), het huidige Comac, aan de VUB) en vandaag een spraakmakend advocaat en lid van de PvdA, een virulent artikel tegen de Elcker-Ik-oproep voor amnestie in het algemeen en tegen uw dienaar in het bijzonder. Mijn artikel uit Links was immers ook verschenen in het blad van Vrij Onderzoek. Het artikel van Fermon was/is niet enkel exemplarisch voor de zienswijze van sommige linksen over het amnestievraagstuk (toen, maar ook nog vandaag) maar tevens, vooral zelfs, voor de wijze waarop MLB/PvdA destijds op gechargeerde wijze 'debatteerde'  en  iedereen die haar standpunt niet deelde, ook ter linkerzijde, verdacht maakte. Ik word er net niet als fascist in bestempeld, maar wel verantwoordelijk geacht voor het binnensmokkelen van fascistische ordewoorden binnen de linkerzijde. Dit radicale gedram en uiterst-links sectarisme is een praktijk die de PvdA vandaag evenwel achterwege laat. Wat haar huidige standpunt is over amnestie (meer bepaald over de stellingen uit de toenmalige Elcker Ik-oproep, is (me) niet bekend. Haar fundamentele visie over de Vlaamse beweging, het nationaliteitenvraagstuk in ons land en de staatshervorming/regionalisering is dan weer amper of niets veranderd na al die jaren. In mijn opvatting is die visie een van de redenen waarom dit radicaal-links partijtje na ruim dertig jaar nog steeds een marginaal gegeven is en tot de politieke franje behoort en zal blijven behoren zolang ze ook op dat vlak niet verandert.

- Over de Vlaamse kwestie en dito beweging, en het mislukte huwelijk, hooguit LAT-relatie, van deze laatste met de linkerzijde, schreef ik in de eerste helft van de jaren tachtig bijdragen in verschillende tijdschriften. Behalve in het eerder vernoemde Links (toenmalige weekblad van de linkerzijde binnen de socialistische partij), ook in het blad van het Kultureel Front Vlaanderen (met toenmalige 'K' uit die tijd), het Joodse anti-fascistische tijdschrift 'In Naam van de Vrijheid', het periodiek van het Anti Fascistisch Front en in Nitro (tijdschrift van de Humanistische Jongeren). Klik hier voor het (erg toegankelijk gemaakte want voor jongeren geschreven) artikel uit Nitro.

Reacties:
2/7/2010 door Marc Ernst

Weblog van Marc Ernst

 
'Zonder dwarsliggers kunnen de treinen niet rijden' (Johan Anthierens)

'Uit het botsen der gedachten ontstaat het licht' (John Stuart Mill)

'Je mag je niet laten doen door het crapuul' (Wannes Van de Velde)

op marcernst.com
www (via google)

Blogroll

Onderstaande, Belgische, (alfabetisch gerangschikte) blogs behoren tot mijn Ďfavorietení. Want ze steken met kop en schouder uit boven de middelmaat in het genre. Wie denkt dat zijn/haar blog eveneens in kwalitatief opzicht bovenmodaal is, en dus aanspraak kan maken op een vermelding, mag me dat laten weten.